Đến mùa trái Hồng quân vùng Bảy Núi

Có cách ăn đặc biệt, có vị chua ngọt hơi chát đặc trưng, hồng quân đã trở thành loại trái cây đặc sản, được du khách gần xa nhắc đến mỗi khi có dịp về Bảy Núi vào mùa mưa.

Trái hồng quân Bảy Núi được bày bán ven đường cho khách du lịch.

Những ngày này, dọc theo các ngả đường của 2 huyện miền núi Tri Tôn và Tịnh Biên rất dễ bắt gặp các rổ, mâm trái hồng quân chín mọng, màu đỏ tím mới hái từ vườn nhà đem ra ven lộ bán cho du khách, bởi thời điểm là mùa hồng quân Bảy Núi ra trái. Theo các nhà vườn, trước đây do không có giá trị kinh tế nên nhiều người phá bỏ cây hồng quân để trồng các loại cây khác có giá trị kinh tế hơn, như: xoài, điều, vú sữa, mãng cầu… 

Những năm gần đây, nhận thấy nhu cầu thị trường tiêu thụ trái hồng quân khá mạnh, nhiều nhà vườn đã nhân giống, chiết cành và trồng cây hồng quân. Hiện nay, nhà nào trồng ít cũng có chục gốc, nhiều có đến cả trăm gốc hồng quân trồng xen dưới các tán rừng và vườn đồi ở núi Dài Nhỏ, núi Két, núi Cấm, núi Cô Tô...

Theo bà Huỳnh Yến Linh (ngụ ấp Núi Két, xã Thới Sơn, Tịnh Biên), cây hồng quân rất dễ trồng, nếu trồng bằng cách gieo hạt tuổi thọ sẽ cao hơn, sau 5 năm sẽ cho trái. Cây hồng quân có độ tuổi từ 15 năm trở lên, cho năng suất trung bình hơn 100kg trái/vụ. Hiện nay, đa số nhà vườn chọn trồng hồng quân theo cách chiết cành, sau 3 năm tuổi, cây hồng quân đã có thể cho trái và ít gai hơn so với trồng bằng hạt. Việc trồng cây hồng quân ở vùng đồi núi cao không có nước tưới nên phụ thuộc vào thời tiết, thổ nhưỡng tự nhiên và do không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật nên trái hồng quân có thể xem là trái cây sạch. Vào mùa khô, cây hồng quân rụng hết lá, khi có vài đợt mưa đầu mùa thì ra lá non phát triển trở lại và bắt đầu trổ bông. Trái hồng quân bắt đầu chín từ tháng 8 và kéo dài đến qua Tết Nguyên đán. Tuy nhiên, cũng có một vài cây ra bông muộn, cho trái nghịch mùa vào tháng 3, 4 (âm lịch) năm sau. 

Hồng quân trên vùng Bảy núi vừa dễ trồng, lại có thu nhập cao.

“Cây hồng quân trồng chơi nhưng ăn thiệt. Trồng hồng quân không tốn công chăm sóc, đến vụ là thu hoạch. Mỗi năm ăn trái hồng quân 2 vụ, vụ đầu mùa thu hoạch kéo dài 2 tháng, vụ sau chỉ thu hoạch được 1 tháng và sản lượng cũng ít hơn. Vào thời điểm trái hồng quân chín rộ, mỗi ngày gia đình tôi hái 300-400kg trái hồng quân. Nhờ cây hồng quân mà gia đình tôi khấm khá lên”- bà Linh thông tin.

Anh Minh Tâm (một chủ thu mua trái hồng quân) cho biết, mấy năm nay trái hồng quân Bảy Núi được biết đến và tiêu thụ mạnh ở nhiều nơi, nhất là thị trường Bình Dương, TP. Hồ Chí Minh, Campuchia… Những chủ sạp trái cây bày bán ven đường dọc Tỉnh lộ 948 từ thị trấn Nhà Bàng (Tịnh Biên) đến thị trấn Tri Tôn (Tri Tôn) cho biết, thời điểm này trái hồng quân đang chín dần, hồng quân hái từ vườn bán lẻ với giá 20.000đồng/kg, mỗi ngày trái hồng quân chín bao nhiêu cũng không đủ để bán cho khách du lịch. 

Chị Lâm Cẩm Tú, du khách đến từ TP. Hồ Chí Minh cho biết, trước đây cùng bạn bè về Bảy Núi tham quan, chị Tú rất ấn tượng khi lần đầu được thưởng thức trái hồng quân Bảy Núi. “Đa số các loại trái đều chỉ thơm ngon khi vừa chín tới, không bị dập nát. Còn hồng quân thì trái lại, nếu muốn ăn ngon phải bỏ trái hồng quân đỏ tím vào giữa 2 lòng bàn tay, vo đi vo lại cho thịt dập dập, căng mọng lên đến khi nứt ra rồi mới đưa lên miệng cắn. Cái vị ngọt thanh, chua nhẹ, hơi chát quyện lẫn vào nhau tạo ra hương vị rất riêng. Hương vị của trái hồng quân nếu đã ăn thử 1 lần, chắc hẳn sẽ chẳng thể nào quên được”- chị Lâm Cẩm Tú chia sẻ.

Hồng quân vùng Bảy núi hiện đang chiếm lĩnh thị trường trong nước và xuất khẩu sang Campuchia.

Hồng quân (bồ quân, mùng quân) có tên khoa học là Flacourtia Jangomas, có nhiều ở Đông Nam Á. Cây hồng quân cao trung bình khoảng 5-8m, thân cây có gai nhọn, lá nhỏ, bông trắng, trái lúc còn sống có màu xanh, khi chín chuyển sang màu đỏ tím, có mùi thơm nhẹ, vị chua ngọt, hơi chát.

Chi tiết

Những trái mùng quân nhỏ tím đỏ tuổi thơ

Những trái mùng quân nho nhỏ, tròn xinh, chín màu tím đỏ được bày bán giữa phố. Kỷ niệm của một thời thơ ấu tràn về, ngập tràn trong nỗi nhớ thương. Quên sao được những buổi đi học về cùng chúng bạn cầm sào chọc bồ quân, tiếng cười nói vui vẻ, xôn xao cả một góc trời tuổi thơ.

Mùng quân được bày bán, người mua nhiều thì vài ký về ngâm rượu, ít thì nửa ký, một ký để ăn.

Mùng quân, một số nơi còn gọi là hồng quân, bồ quân, bù quân. Cây mùng quân dáng không đẹp mấy, thân giòn, nhiều gai, cành rũ như dáng liễu nhưng được người ta ưa chuộng vì trái của nó được xếp vào loại “đặc sản” miền quê.

Thuở xưa, mùng quân nhiều lắm. Vài nhà là có một nhà trồng. Họ trồng trước sân hoặc sau vườn để làm cảnh, làm bờ rào, ăn quả, làm thuốc.

Tôi nhớ, thường thì từ tháng 8 trở đi, mùng quân cho trái chín rất nhiều. Nhà nào trồng dày thì thu hoạch mỗi ngày vài chục ký quả là chuyện bình thường. Ăn không hết thì đem cho làng xóm, số ít ngâm rượu. Rượu mùng quân ngon không kém rượu dâu tằm, rượu nho.

Nhớ những ngày thu về se lạnh, dưới những cơn mưa rào lác đác, cha tôi cùng các chiến hữu ngồi quây quần bên nhau, bên đĩa lạc rang hoặc con cá nướng. Không khí càng thêm ấm cúng khi những câu chuyện về đời mình được họ thay nhau kể trong hơi men mùng quân đậm đà.

Mùng quân còn theo chân những đôi quang gánh của các bà, các chị bán hàng rong có mặt ở từng góc chợ quê để bán kiếm tiền đổi cá, mắm.

Những trái mùng quân chín tím đỏ đã trở nên quen thuộc với tuổi thơ.

Còn với chúng tôi, thứ trái nhỏ, tròn xoe, chỉ lớn hơn viên bi ấy lại là thức ăn vặt ngon lành. Mùng quân chín chuyển từ màu xanh sang tím đỏ, ruột hơi vàng nhạt, lúc thì hơi hồng, trông rất hấp dẫn. Vì màu sắc của mùng quân khi chín mà những đứa trẻ ngày ấy, đứa nào có nước da không trắng nhưng cũng không đen nhẹm đều được các cụ ví có nước da mùng quân.

Quên sao được những buổi chiều tan học về, vừa thả cặp xuống bàn, đám trẻ con chúng tôi lại í ới gọi nhau đến hái. Chúng tôi phải phân công nhau đứa cầm sào tre chọc quả, đứa thì cúi lượm trái. Hình ảnh những đứa trẻ quê nghèo lấy vạt áo hay mũ vải của mình ra để đựng những trái mùng quân chín tím đỏ đã trở nên quen thuộc.

Theo lẽ thường tình, trái cây càng tươi thì càng ngon và càng dập thì càng bị chê. Ấy vậy mà trái mùng quân lại nằm ngoài quy luật đó. Muốn ăn ngon thì phải vo tròn, phải chà xát, phải bóp cho dập đi, mềm nhũn ra, thì trái mới cho vị ngọt thơm.

Cắn đôi trái, vị ngọt từ từ trôi vào miệng, đọng lại ở cuống họng. Những trái chưa chín lắm, có vị chát xít đến tận răng, nhưng cũng được bọn trẻ con chúng tôi “xử” hết. Hôm nào nhiều, bọn con trai thường làm "đạn" để tố chọi nhau, rồi chơi trò bắn bi. Bọn con gái thì dùng làm nguyên liệu để chơi đồ hàng.

Cây mùng quân giờ đã được trồng ở Tịnh Biên, An Giang.

Trái mùng quân còn dùng làm thuốc. Theo đông y, nó có tác dụng làm se niêm mạc dạ dày và ruột, làm giảm tiết dịch vị, tốt cho gan mật, sạch khí huyết, nước sắc của rễ cây còn trị chứng tiểu rắt, tiểu khó ở nam giới… nên người dân thường dự trữ nó trong nhà, coi như bảo bối dùng khi cần.

Còn gai cây mùng quân là “vũ khí” lợi hại cho các “bữa tiệc” lễ ốc của các mẹ, các chị. Dùng nó lễ thì không thứ gì sánh bằng.

Bây giờ cây mùng quân lại hiếm và ít hơn. Hầu như không còn hiện diện trong các khu vườn ở quê. Ngoài chợ cũng chẳng mấy khi bày bán. Hình ảnh những cây mùng quân, trái chín nặng trĩu cành, xôn xao cả một góc trời tuổi thơ giờ chỉ còn trong ký ức.

Thi thoảng có những chuyến xe bán dọc phố. Nếu có dịp chạy xe sang bên kia sông Trà Khúc, phía trước khách sạn Mỹ Trà (TP. Quảng Ngãi), vẫn còn vài người trẻ cần mẫn bán từng ký mùng quân cho khách kèm với nhiều loại trái cây rừng khác. Giá cũng không hề rẻ, tận 70.000 đồng/kg.

Hỏi ra thì mới hay, mùng quân được nhập về từ tít tận xứ An Giang, chứ còn ở Quảng Ngãi và các vùng lân cận thì không còn nhiều. Thế mới thấy rằng cái gì càng khan hiếm thì càng đắt đỏ.

Dù đắt, ai cũng muốn thưởng thức. Nhiều thì vài ký, ít thì nửa ký, một ký. Có lẽ họ cũng như tôi, muốn thưởng thức lại loại trái cây chứa đầy khoảng trời thơ trẻ năm nào, mang đến một cảm giác thân thuộc, gần gũi, giản dị của quê nhà, đã từng nuôi sống đời sống tâm hồn trẻ thơ trong những năm tháng ấy.

Cây bồ quân hay mùng quân, hồng quân, cây quân…, có tên khoa học là Flacourtia jangomas (Lour.) Raeusch hoặc tên khác Flacourtia cataphracta Roxb., thuộc họ Bồ quân hay họ Chùm bao lớn Flacourtiaceae. Cây bồ quân thuộc loại thân gỗ, thân có gai, sống lâu năm ở vùng nhiệt đới, thường có trái vào mùa hè.

Chi tiết

Trồng cây Hồng quân ở vùng Bảy Núi

Nông dân vùng Bảy Núi (An Giang) đang phát triển cây hồng quân, bởi cây chịu hạn tốt, không cần đầu tư phân, thuốc, cho thu nhập gần 200 triệu đồng/ha/năm.

Trồng hồng quân vùng Bảy Núi mỗi vụ thu nhập 200 triệu đồng/ha.

Thời điểm thu hoạch hồng quân từ tháng 7 âm lịch đến tháng 3 âm lịch năm sau. Cây gieo bằng hạt có độ tuổi từ 15 năm trở lên cho năng suất khoảng 500 - 700kg mỗi vụ. Còn cây chiết nhánh sau 1 năm trồng là cho trái và đến khoảng 5 năm tuổi cho năng suất khá cao, từ 200 - 300 kg/cây/vụ.

Đây là cây dễ trồng, mùa nắng thì rụng hết lá, đến tháng 4 - 5, khi có vài đợt mưa đầu mùa thì ra lá non, phát triển trở lại và bắt đầu trổ bông.

Ông Hồ Văn Minh ở ấp Phú Hòa, xã An Phú, huyện Tịnh Biên có 9ha đất rừng, trong đó có 1,2ha trồng hồng quân được 7 năm tuổi. "Hồng quân còn có tên gọi khác là bồ quân, mùng quân rừng có nguồn gốc ở các nước nhiệt đới, tập trung nhiều ở Ấn Độ", ông Minh cho hay.

Vườn của ông Minh cho thu hoạch từ tháng 6/2017 kéo dài sang đến tháng 3 năm sau. Đầu vụ thương lái đến tận nơi mua với giá từ 15.000 - 20.000 đồng/kg, cuối vụ đạt 28.000 - 35.000 đồng/kg (tùy loại lớn nhỏ), sau khi trừ chi phí ông lãi trên 200 triệu đồng.

Từ mấy cây hồng quân mọc hoang, ông Nguyễn Minh Đức ở ấp Phú Hòa, xã An Phú đã nhân giống trồng xen dưới tán rừng được trên trăm gốc. Nhiều cây có tuổi thọ 15 năm và cho trái rất sai, đạt 600 - 700 kg/cây mỗi vụ. Năm nào cũng vậy, vào vụ thu hoạch hồng quân, gia đình ông có thu nhập hàng trăm triệu đồng.

Hồng quân là trái cây sạch, được thị trường tiêu thụ mạnh.

Theo ông Đức, do cây trồng ở vùng đồi núi cao không có nước tưới nên chỉ dựa vào trời mưa nên hồng quân cho trái theo điều kiện tự nhiên. Hồng quân sinh trưởng rất mạnh, nếu không khống chế sự phát triển thì cây không thể cho trái, hoặc cho trái rất ít. Sự khô hạn đặc thù ở vùng núi kéo dài 4 - 5 tháng là điều kiện ức chế sinh trưởng, làm cho cây rụng hết lá, thay lộc mới. Khi có mưa đến thì cây đâm lộc và ra hoa đồng loạt...   

Ông Lê Thành Công, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm huyện Tịnh Biên cho biết, cây hồng quân được bà con phát triển  xen canh dưới tán rừng và cây dược liệu cho hiệu quả kinh tế cao. Hàng năm, huyện Tịnh Biên cung cấp hàng trăm tấn hồng quân cho thị trường Campuchia, ĐBSCL và TP.HCM. Gần đây, nhờ phát triển tuyến du lịch và khai thác các điểm du lịch trong huyện nên hồng quân bán tại chỗ cho khách tham quan rất được giá.

“Tại thị trấn Chi Lăng, huyện Tịnh Biên có một cơ sở chuyên sản xuất và chế biến rượu hồng quân. Mỗi vụ, cơ sở này tiêu thụ cả chục tấn trái. Và rất nhiều lò nấu rượu trong huyện cũng sản xuất thêm rượu hồng quân, giúp người dân có nguồn thu nhập ổn định và vươn lên làm giàu...”, ông Công nói.

Chi tiết

Thoát nghèo nhờ lên núi trồng bồ quân

Hồng quân là loại cây phù hợp với vùng đất cao ráo, nhất là đất núi, nơi có khí hậu mát mẻ, trong lành và đêm có sương mù.

Cây hồng quân ra trái nghịch mùa.

Tại miền Tây Nam bộ, hồng quân được trồng rải rác trên núi Dài, núi Cấm, núi Cô Tô… nổi tiếng nhất là ở núi Dài Năm Giếng (Ngũ Hồ Sơn).

Núi Dài Năm Giếng thuộc ấp Phú Hòa, xã An Phú, huyện Tịnh Biên, An Giang. Núi cao khoảng 265m, nằm đối diện với núi Ông Két (Anh Vũ Sơn). Dọc theo triền núi có một con đường bê tông dẫn tới Điện Bà, còn gọi là Vồ Đầu, nơi có 5 giếng nước. Tại đây, khách du lịch và hành hương thường lui tới để tham quan ngoạn cảnh và thưởng thức trái cây rừng.

Gọi là núi Dài Năm Giếng vì trên đỉnh núi có 5 giếng nước nhỏ mang nhiều huyền thoại cổ tích từ thuở xa xưa. Ngoài yếu tố nhân văn, Ngũ Hồ Sơn còn có nhiều loại cây trái đặc sản như xoài, vú sữa… trong đó nổi tiếng nhất là trái hồng quân.

Hồng quân nghịch mùa cho trái rất ngon, ngọt và thanh tao

Hồng quân còn có tên là bồ quân, mùng quân, tên khoa học là Flacourtia jangomas. Hồng quân có nhiều ở Đông Nam Á. Tại miền Tây Nam Bộ của Việt Nam, hồng quân đã chọn vùng Bảy Núi làm quê hương. Đây là loài cây bụi, cảo trung bình khoảng 5 - 8m, lá nhỏ, bông tím, trái lúc còn sống có màu xanh, khi già chuyển dần sang màu nâu và lúc chín mộng có màu tím rịm trông rất bắt mắt, mùi thơm nhẹ, vị ngọt, hơi chua. Đặc điểm của trái hồng quân là trước khi ăn phải vò cho mềm, càng mềm ăn càng ngọt. Nếu trái chưa chín hẳn thịt có vị chát và hơi chua, không ngon bằng trái chín mùi.

Ông Nguyễn Văn Bồi, một cư dân sống lâu đời trên rừng núi cho biết hồng quân Ngũ Hồ Sơn có vị ngọt thanh hơn hồng quân ở núi Cấm nhờ đất cát và thổ nhưỡng thích hợp. Ông hiện có 200 cây từ 3 - 5 năm tuổi đang cho trái, giá bán dao động từ 13.000 - 20.000đ/kg, tùy theo mùa vụ. Năm 2016 ông thu nhập gần 100 triệu đồng.

Với trái bồ quân, trái càng dập thì ăn càng ngon ngọt.

Theo ông, hồng quân là cây rừng nên phát triển rất mạnh, không cần đến thuốc trừ sâu và thuốc bảo vệ thực vật. Cây càng lâu năm năng suất càng cao. Cây trưởng thành năng suất có thể đạt 150kg/vụ. Hàng năm cây ra hoa từ đầu mùa mưa và trái bắt đầu chín từ tháng 8, kéo dài đến qua tết. Tuy nhiên cũng có một vài cây ra bông muộn cho trái nghịch mùa vào tháng ba, tháng tư. Hồng quân nghịch mùa trái rất ngon, ngọt và thanh tao.

Người thứ hai trồng hồng quân trên núi Dài Năm Giếng là ông Nguyễn Văn Phạn, 79 tuổi. Ông có 10 công trồng toàn hồng quân, thu nhập bình quân 100 triệu đồng/năm. Đối với một vùng đất sỏi đá khô cằn mà đạt được mức thu nhập như thế thật không dễ gì!

Hồng quân là trái để ăn tươi, làm mứt hoặc làm rượu. Một vài trẻ con thường hái trái xanh hoặc chín hờm chấm muối ớt vừa chát chát, chua chua thật thi vị. Ở vùng Bảy Núi, hồng quân là món quà vặt của tuổi thơ. Đến mùa hồng quân chín tím cả một khu vườn cũng là thời điểm trẻ con xôn xao cả một góc trời.

Chi tiết