Bưởi: Cây làm giàu ở Yên Sơn

Đến các xã trung và thượng huyện Yên Sơn mùa này đâu đâu cũng bắt gặp những vườn bưởi Diễn dưới soi bãi, trên sườn đồi sai quả đang độ chín vàng. Mùi hương thơm từ quả bưởi Diễn lan tỏa cả một vùng. Năm nào cũng vậy từ thời điểm này đến giáp Tết Nguyên đán, nhà nhà trồng bưởi Diễn đang tất bật cho công đoạn thu hoạch, bán bưởi.

Vườn bưởi Diễn của gia đình ông Nguyễn Văn Vinh, thôn Khuôn Thống, xã Phúc Ninh (Yên Sơn).  

Vùng chuyên canh lớn

Mấy năm gần đây thực hiện Nghị quyết số 16-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh (khóa XVI) về phát triển nông nghiệp hàng hóa giai đoạn 2016 - 2025, huyện Yên Sơn đã hình thành vùng trồng bưởi hàng hóa gắn với xây dựng thương hiệu của sản phẩm này. Đồng chí Nguyễn Hữu Phương, Phó Chủ tịch UBND huyện Yên Sơn khẳng định, hiện nay toàn tỉnh có khoảng 5.000 ha cây bưởi, thì huyện Yên Sơn chiếm 4.100 ha. Vùng bưởi của huyện Yên Sơn trải dài từ trung tới thượng huyện bao gồm 14 xã. Những xã có nhiều bưởi nhất huyện Yên Sơn bao gồm Phúc Ninh, Xuân Vân, Thắng Quân, Tứ Quận, Tân Long. Trong đó giống bưởi Diễn và Soi Hà được trồng nhiều nhất.

Theo ông Nguyễn Văn Giàu, người trồng 10 ha cây bưởi Diễn thôn Ao Dăm, xã Phúc Ninh cho biết, cây bưởi Diễn được du nhập vào địa phương vào khoảng năm 2000. Khi về thăm quê những người gần làng bưởi quý Phú Diễn (Từ Liêm, Hà Nội) đã mạnh dạn mang ít giống lên trồng thử ở Phúc Ninh. Không ngờ cây bưởi Diễn lại hợp đồng đất, khí hậu của huyện Yên Sơn, nơi có dòng sông Gấm, Lô chảy qua, tạo ra hai vùng soi bãi màu mỡ. Không giống cây cam sành khá kén đất, cây bưởi Diễn trồng ở soi bãi, đất ruộng, kể cả trên đồi cao đều cho kết quả tốt. Từ năm 2012 trở đi cây bưởi Diễn phát triển mạnh ở huyện Yên Sơn, trở thành vùng chuyên canh hàng hóa lớn của tỉnh.

Để cho cây bưởi phát triển đúng định hướng, nâng cao được giá trị của cây bưởi, huyện Yên Sơn đã vận dụng nhiều giải pháp. Đầu tiên phải kể đến là quy hoạch vùng, nhằm tạo cho cây bưởi phát triển tập trung, bền vững, lâu dài, tránh phát triển quá nóng. Chuyển đổi một phần đất soi bãi, ruộng bấp bênh một vụ, vườn tạp, rừng sản xuất sang trồng bưởi. Ngoài ra huyện xây dựng nhãn hiệu hàng hóa cho giống bưởi Diễn đặc sản xã Phúc Ninh và bưởi Soi Hà của xã Xuân Vân. Trong thời gian tới huyện tiếp tục xây dựng chỉ dẫn địa lý cho giống bưởi nói trên. Các buổi hội thảo, tập huấn về việc trồng bưởi theo hướng canh tác hữu cơ, VietGap luôn thu hút sự quan tâm của đông đảo bà con nông dân. 

Huyện cũng tập trung tuyên truyền, quảng bá, tham gia các gian hàng hội chợ nhằm đưa thương hiệu bưởi của Yên Sơn đến với người tiêu dùng. Huyện phối hợp với các nhà khoa học của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nghiên cứu thêm về chất đất, kỹ thuật chiết cành, lai ghép, quy trình chăm sóc, thu hoạch và bảo quản bưởi. Để cây bưởi Diễn trong vùng phát triển một cách hiệu quả, cho năng suất, chất lượng quả cao.

Ông Nguyễn Văn Giàu trồng nhiều bưởi Diễn nhất xã Phúc Ninh với 10 ha.

Rộn ràng mùa thu hoạch

Tại xã Phúc Ninh nơi có diện tích trồng bưởi Diễn lên đến gần 1.000 ha, nhiều nhất huyện Yên Sơn. Thời điểm này, các lái buôn đang đổ về xem vườn, đặt cọc, cắt bưởi. Những chiếc ô tô tải nối đuôi nhau bốc hàng, chuyển bưởi về xuôi. Đồng chí Tạ Văn Tình, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Yên Sơn đưa chúng tôi đi thị sát vùng chuyên canh bưởi Diễn cho biết, năm nay do tình hình dịch bệnh Covid -19, kinh tế của người dân và vấn đề xuất khẩu bị ảnh hưởng khá nặng nề. Nhiều nhà hàng, khách sạn sụt giảm lượng khách trong nước và quốc tế, lượng bưởi vào thị trường này giảm hẳn. Chính vì vậy mà giá bưởi Diễn cắt tại vườn kém hơn các năm. Nếu như năm 2019 giá một quả bưởi Diễn loại A được bán tại vườn trung bình là 9.000 đồng, thì năm nay tụt xuống còn 6.000 đồng. Riêng bưởi Soi Hà thu hoạch trước, nông dân vẫn bán được 16.000 đồng/quả. Theo ông Tình, với giá 6.000 đồng/quả, người trồng bưởi vẫn có thu nhập tốt hơn nhiều các loại cây trồng khác.

Đồng chí Triệu Ngọc Lý, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Vân, xã có diện tích trồng bưởi đứng thứ nhì toàn huyện chia sẻ, bưởi Diễn nếu bảo quản đúng quy cách có thể để được vài tháng đến nửa năm mà không sợ bị hỏng. Bưởi Diễn cắt xuống xếp ra sạp khô ráo, thoáng mát, xuống nước ăn càng ngon, ngọt mát. Có những quả beo héo quắt vỏ, nhưng lõi múi vẫn bảo đảm chất lượng. Chính vì ưu điểm lớn này mà quả bưởi không phải bán đổ bán tháo vào một thời điểm. Người trồng bưởi hay lái buôn có thể ém hàng để ra năm bán vẫn được, giá có thể lại nhích lên.

So với các giống bưởi khác, thì bưởi Diễn lại có lợi thế vì thu hoạch giáp Tết. Lúc này nhu cầu của người dân rất lớn mua về để trưng bày mâm ngũ quả, làm quà và để ăn dần. Như vậy lượng hàng tiêu thụ sẽ được khá nhiều. Một lợi thế của bưởi Diễn nữa là giá cả phải chăng, chỉ bằng 1/2 đến 1/3 bưởi Soi Hà, Da xanh. Với vỏ vàng ruộm và mùi thơm đặc trưng, bưởi Diễn phù hợp là giống bưởi phục vụ Tết hơn cả. 

Các lái buôn vào vùng chuyên canh bưởi bốc hàng chở về xuôi tiêu thụ.

Bà Nguyễn Thị Trâm, một lái buôn bưởi chuyên nghiệp ở Hưng Yên lên đây gom hàng nhiều năm luôn đánh giá cao mẫu mã, chất lượng bưởi Diễn của huyện Yên Sơn. Hầu hết bưởi được dán lô gô bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa, có chứng nhận sản xuất theo tiêu chuẩn Vietgap thì người buôn, người tiêu dùng càng an tâm. Với diện tích và sản lượng lớn như vậy, mỗi năm người trồng bưởi Yên Sơn thu được khoảng 800 tỷ đồng. Đây là một số tiền lớn, làm thay đổi bộ mặt nông thôn mới của 14 xã vùng chuyên canh bưởi. Nhà ít thì thu 100 triệu, nhà nhiều hàng tỷ đồng mỗi năm. Từ khi có nguồn thu từ bưởi việc thâm canh, mở rộng sản xuất, nâng cao giá trị quả bưởi luôn được người nông dân quan tâm.

Ở các xã trồng nhiều bưởi Diễn thì tiêu chí thu nhập, việc làm trong xây dựng nông thôn mới đều vượt kế hoạch. Chỉ cần cảm quan nhìn những ngôi biệt thự, xe ô tô con, các thiết bị sinh hoạt đắt tiền của người dân trồng bưởi là hiểu được giá trị của cây bưởi. Mấy năm gần đây diện tích mở rộng cây bưởi chưa có dấu hiệu dừng lại, vì nó thích hợp với đồng đất ở đây, dễ trồng, chăm sóc, thu hoạch và bán. Tuy nhiên huyện Yên Sơn đã quy hoạch tổng diện tích trồng bưởi cho những năm tới không vượt quá 5.000 ha. Như vậy chỉ có thể phát triển thêm được khoảng 900 ha, bảo đảm quỹ đất, vùng quy hoạch, giá cả cạnh tranh của cây bưởi.

Huyện Yên Sơn bao quanh thành phố Tuyên Quang, việc chuyển và thành lập trung tâm thị trấn huyện mới ở khu vực xã Thắng Quân, Tứ Quận sẽ giúp các xã trung và thượng huyện phát triển nhanh chóng về mọi mặt, nhất là cơ sở hạ tầng, lưu thông hàng hóa, vật tư nông nghiệp. Đây là động lực để vùng chuyên canh cây bưởi lớn nhất tỉnh định hình, phát triển một cách bài bản, vững chắc trong những năm tiếp theo.

---

Người dân Yên Sơn, Tuyên Quang làm giàu từ cây bưởi.

---

Quang Hòa - Báo Tuyên Quang

Chi tiết

Yên Phú hình thành vùng sản xuất táo đặc sản

Xã Yên Phú (Hàm Yên) không chỉ nổi tiếng với những loại quả ngon như thanh long ruột đỏ, cam sành mà gần đây còn được nhiều người biết đến với giống táo ngọt. Cây táo đã góp phần đáng kể giúp nhiều hộ dân thoát nghèo, vươn lên làm giàu.

Bà Đặng Thị Tuyết, thôn 1A Thống Nhất, Yên Phú (Hàm Yên) có thu nhập cao từ trồng táo.  

Dịp này, trên những cánh đồng trồng táo, bà con đang tất bật chăm sóc. Người xới đất, bón phân, người kiểm tra tình hình sâu bệnh để có biện pháp chăm sóc cho cây táo sinh trưởng, phát triển tốt. Bà Lâm Thị Phụng, thôn 1B Thống Nhất đang kiểm tra sâu bệnh trong vườn táo phấn khởi nói: Gia đình bà trồng táo được 12 năm nay, bà mới chặt vườn táo 10 năm tuổi để trồng lại đợt táo mới, vườn táo hiện giờ đang năm thứ 2. Niên vụ 2018 - 2019, gia đình bà thu được 200 triệu đồng tiền lãi từ táo và đỗ.

Được biết, trước đây người dân trong xã chủ yếu là trồng lúa, trồng màu nhưng từ năm 2000 đập thủy lợi Ngựa Lồng bị rò rỉ nên không đủ cung cấp nước tưới tiêu cho bà con ở 6 thôn, gồm: 1A Thống Nhất, 1B Thống Nhất, thôn 3 Thống Nhất, thôn 4 Thống Nhất và thôn Làng Chiềng, thôn Làng Soi. Để tháo gỡ khó khăn, UBND xã Yên Phú đã vận động người dân ở các thôn có diện tích sản xuất phụ thuộc nguồn nước tưới ở đập từng bước chuyển đổi cây trồng phù hợp, lựa chọn các loại cây trồng như chanh, mía, cam, táo để đưa vào trồng.

Gia đình ông Nguyễn Xuân Tứ, thôn 1B Thống Nhất là hộ tiên phong lựa chọn trồng thử nghiệm 10 cây táo đại, đến cuối năm táo cho quả ngọt, lại sai quả. Những năm sau, ông Tứ liền mở rộng diện tích lên 0,4 ha, sản lượng quả hàng năm đạt 10 tấn quả, thu được 150 - 200 triệu đồng. Mô hình trồng táo của gia đình ông Tứ có hiệu quả, nên nhiều hộ trong thôn và các thôn lân cận học tập, làm theo.

Giống táo đại trồng theo hướng hữu cơ nên quả táo rất to, ngon và ngọt.

Với nhiều năm kinh nghiệm trồng táo đạt năng suất cao, ông Nguyễn Xuân Tứ được người dân trong thôn bầu làm Tổ trưởng Tổ hợp tác táo Động Tiên. Ông Tứ cho biết, Tổ hợp tác ra đời cuối năm 2013. Hiện nay, 8 thành viên trong tổ đang duy trì sản xuất 2 ha táo, vụ táo cuối năm 2018, đầu năm 2019, tổ hợp tác thu được trên 80 tấn quả, giá bán từ 15 - 25 nghìn đồng/kg. Vì giống táo được trồng là táo đại, lại được trồng theo hướng hữu cơ nên quả táo rất to, ngon và ngọt. Táo Yên Phú được các thương lái khắp nơi đến thu mua và không đủ bán. Các thành viên trong tổ hợp tác thu được từ 100 - 200 triệu đồng/niên vụ.

Chị Nguyễn Thị Hiền ở thành phố Hà Giang cho biết, chị hay thuê xe xuống thu mua táo ở Yên Phú về Hà Giang bán. Do táo to và ngọt nên được được khách hàng rất ưa chuộng. Còn anh Nguyễn Huy Yên, một khách du lịch đến từ Hà Nội cho biết, dịp Lễ hội Động Tiên 2019 anh về chơi được thưởng thức táo Yên Phú nên anh tìm đến tận vườn mua táo về làm quà, ai ăn cũng đều khen tấm tắc. Anh mong muốn loại quả ngon này sẽ có mặt ở các siêu thị ở Hà Nội để người dân thủ đô được thưởng thức.

Theo ông Vũ Văn Sỹ, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Phú, cây táo được đưa vào trồng nhiều từ năm 2010 đến nay. Gần đây thấy hiệu quả của loại cây này, người dân trong xã mở rộng diện tích, hình thành vùng chuyên canh táo. Toàn xã có 50 ha táo, tập trung chủ yếu ở các thôn Làng Chiềng, Làng Soi, 1A Thống Nhất, 1B Thống Nhất và thôn 3, thôn 4 Thống Nhất. Bên cạnh việc mở rộng diện tích, chất lượng giống cũng được nông dân ở đây lựa chọn kỹ. Hiện Yên Phú đang duy trì 2 giống táo chính là táo đại đường, táo Đài Loan, đây đều là những giống táo có năng suất và chất lượng vượt trội.

Chi tiết

Hiệu quả cao mô hình trồng ổi tại xã Tứ Quận

Thực hiện đề án chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi của huyện Yên Sơn, thời gian qua nhiều nông dân trên địa bàn huyện đã chuyển đổi diện tích đất kém hiệu quả sang trồng các loại cây ăn trái, hoa màu, cho thu nhập cao, điển hình là mô hình trồng ổi lê Đài Loan ở xã Tứ Quận.

Anh Phú tiến hành bọc quả ổi bằng túi chuyên dụng.

Tứ Quận là xã nằm trong quy hoạch vùng trọng điểm trồng cây ăn quả của huyện Yên Sơn. Với diện tích đã trồng cây ăn quả hiện có trên 443 ha, trong đó diện tích trồng cây cam là 143,4 ha, cây bưởi 222,6 ha và 77 ha là trồng các loại cây ăn quả khác. Do mấy năm trước quả cam, bưởi bán được giá trên thị trường nên phong trào trồng cây ăn quả trên địa bàn xã phát triển nhanh, tập trung chủ yếu trồng cây ăn quả có múi như: cam Vinh, bưởi đường Soi Hà, bưởi Diễn. Trong lúc phong trào trồng cây ăn quả có múi của các hộ dân trong vùng phát triển mạnh thì một số gia đình như hộ ông Lê Thanh Phú, Nguyễn Văn Xuân, ông Lê Thanh Xiêm... lại chuyển diện tích đất sang trồng ổi lê Đài Loan đem lại hiệu quả kinh tế rất cao.

Đến thăm gia đình anh Lê Thanh Phú cư trú tại thôn Bình Ca 2, xã Tứ Quận với mô hình phát triển kinh tế trồng cây ăn quả cho thu nhập khá cao. Từ UBND xã theo trục đường Quốc lộ 2 (Tuyên Quang - Hà Giang) khoảng 2,5 km, đến ngã ba đường liên huyện đi xã Phúc Ninh, rẽ phải vào 150 m. Khi dừng xe, hình ảnh ấn tượng đầu tiên là nhìn vườn ổi được trồng thẳng hàng, cây phát triển xanh tốt; điểm xen lẫn trên cành là những túi bọc quả màu trắng treo lẫn trong tán cây. Vào thăm nhà, may mắn chúng tôi gặp cả anh và chị đang chuẩn bị ra vườn bọc quả ổi.

Mời chúng tôi vào nhà, vừa pha nước anh Phú vui vẻ kể về quá trình phát triển kinh tế gia đình của mình. Năm 2002 anh cưới vợ và ở chung với mẹ. Cả hai vợ chồng đều làm nông nghiệp với chưa đầy 3 sào ruộng vừa nhỏ lại ở mỗi xứ đồng một thửa cùng ít đất vườn quanh nhà chỉ đủ chăn nuôi vài con lợn, con gà. Làm lụng vất vả cả năm, mùa nào rau đó nhưng đến cuối năm trừ tất cả các khoản chi phí thì lời lãi cũng chẳng được bao nhiêu. Đầu năm 2014, có anh bạn quê ở Hoài Đức lên chơi, nhìn vợ chồng lao động vất vả với cây rau màu ngắn ngày, trước khi về anh bạn có lời khuyên nên trồng ổi (giống ổi lê Đài Loan) sẽ cho thu nhập rất tốt.

Nghe theo lời khuyên của bạn, anh bàn với vợ rồi quyết định trồng thử. Đầu tiên anh đặt mua 20 cây ổi (chiết cành) mang về trồng ở bãi đất ven suối gần nhà. Sau hơn 3 tháng chăm sóc, cây ổi phát triển rất tốt và bắt đầu ra hoa kết trái. Cuối năm 2014 anh chị thu hoạch lứa quả đầu tiên, do là giống ổi mới và được chăm sóc tốt nên quả to, có mã đẹp, chất lượng ăn giòn, ngọt lại cho quả trái vụ nên bán được giá từ 30 đến 40 nghìn đồng/kg, đã mang lại thu nhập gấp nhiều lần trồng rau.

Nhờ trồng ổi, anh Phú đã vươn lên trở thành hộ gia đình có mức thu nhập khá tại địa phương.

Nhận thấy thấy ổi là cây trồng cho hiệu quả kinh tế cao, anh bàn với chị chuyển hướng trồng thâm canh ổi. Để mở rộng diện tích trồng ổi, cần phải có diện tích đất canh tác đủ rộng, thuận lợi cho việc tưới và tiêu nước sau này. Rất may bên cạnh vườn nhà anh có mấy mảnh ruộng ven suối của 1 số hộ trong thôn sử dụng trồng cây ngắn ngày nhưng cho hiệu quả kinh tế không cao do thường xuyên bị ngập úng vào mùa mưa. Anh đã dành thời gian đi đến từng nhà có đất ruộng liền kề để vận động chuyển đổi nhằm thuận lợi cho việc canh tác lâu dài. Qua nhiều lần kiên trì thuyết phục, cuối cùng các hộ đã đồng ý đổi nhượng cho anh, cộng với diện tích đất của gia đình gộp lại anh đã có một thửa đất rộng 2.500 m2 .

Năm 2015, gia đình đã làm đơn gửi chính quyền địa phương đề nghị cho phép cải tạo, nâng cao mặt bằng đất ruộng để chống ngập úng vào mùa mưa; đồng thời xin chuyển mục đích sử dụng đất từ trồng cây hàng năm sang đất trồng cây lâu năm để phát triển kinh tế vườn. Có mặt bằng đủ rộng và không còn bị ngập khi mùa mưa đến, anh tiến hành lên luống, đào hố với mật độ 3 m x 3 m để trồng mới 250 gốc ổi. Sau khi trồng, cây ổi bén rễ và bước vào giai đoạn phát triển, cả gia đình tập trung chăm sóc, tỉa cành tạo bộ khung tán hợp lý chuẩn bị cho chu kỳ ra hoa đậu quả.

Miệt mài chăm sóc, cuối năm 2015 vườn ổi cho thu hoạch lứa quả đầu tiên, cân đối tiền bán ổi vừa đủ cho đầu tư chi phí cải tạo đất và trồng mới. Bước sang năm 2016 với 270 gốc ổi cho quả quanh năm, anh chị thu lợi trên 100 triệu đồng; năm 2017 cho thu nhập khoảng 200 triệu; đặc biệt năm 2018 thu từ bán ổi quả 310 triệu và 30 triệu tiền bán cành ổi giống cho tổng thu nhập 340 triệu, trừ chi phí đầu tư phân bón, túi bọc quả, lợi nhuận thu về 300 triệu.

Chia sẻ kinh nghiệm trồng ổi anh Phú cho biết, để cây ổi ra hoa đậu quả quanh năm, chất lượng quả thơm, giòn và ngọt phải thường xuyên tỉa cành, bấm ngọn tạo chồi mới cho ổi ra hoa; sau khi cánh hoa rụng, quả ổi to gần bằng đầu ngón tay cái phải dùng túi chuyên dụng bọc bảo vệ quả để tránh côn trùng (bọ xít muỗi, rệp sáp) gây hại; định kỳ bón phân hữu cơ (phân gà ủ hoai mục sau 6 tháng), bón đủ lân, giảm lượng phân đạm vô cơ và bón tăng lượng ka-li sun phát; khi cần dùng thuốc hóa học phun trừ sâu bệnh gây hại phải tuân thủ nguyên tắc sử dụng thuốc “4 đúng”. Để đảm bảo vệ sinh an toàn sản phẩm, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, được thị trường tiêu dùng ưa chuộng, thì chất lượng quả ổi phải sạch, an toàn không có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; quả to, có dáng mã đẹp, chất lượng ăn giòn, ngọt.

Đánh giá về mô hình trồng ổi của gia đình anh Phú, ông Hán Quang Thái - Phó Chủ tịch UBND xã Tứ Quận cho biết: “Gia đình anh Phú là hộ trồng ổi đầu tiên trên địa bàn xã và thu được thành công. Thời gian tới, chúng tôi sẽ phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức các lớp tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật về trồng ổi cho bà con học tập, áp dụng vào sản xuất”.  

Chi tiết

Phóng sự về ngựa thồ cam vùng núi Phù Lưu

Thời điểm này ở xã Phù Lưu (Hàm Yên) cam sành đang vào giai đoạn cuối vụ. Trên các ngả đường mòn từng đàn ngựa thồ vẫn miệt mài giúp chủ gùi cam. Mỗi chuyến xuống núi, một chú ngựa trưởng thành có thể vận chuyển được gần 2 tạ cam.

Dịch vụ ngựa thồ cam thuê ở thôn Pá Han, xã Phù Lưu.

Địa hình hiểm trở

Chỉ tay về dãy Cham Chu hùng vĩ, Phó Chủ tịch UBND xã Phù Lưu Ma Văn Huy cho biết, xã là vùng trọng điểm cam sành của huyện với 2.500 ha chủ yếu được trồng trên núi cao. Càng lên cao, thời tiết mát mẻ, thoáng đãng nên cây cam cho chất lượng quả tốt. Khó khăn nhất đối với người trồng cam ở Phù Lưu là làm sao vận chuyển gần 40.000 tấn cam xuống núi. Đây là công việc mất nhiều nhân công và sức lực. Xã, thôn và các hộ trồng cam chủ động phối hợp mở thêm đường đến các chân lô để việc vận chuyển cam được thuận tiện.

Nhưng do nhiền vườn cam nằm “vắt vẻo” trên sườn núi cao, vướng đá nên rất khó mở đường. Trước kia hàng năm cứ vào vụ cam chín, các chủ vườn cam lại thuê người từ nơi khác đến gánh cam. Với quãng đường từ 2 - 5 km việc gánh cam quá cực nhọc, hiệu quả không cao. Nhiều lúc do không tuyển đủ được nhân công, không ít hộ chỉ còn biết nhìn cam rụng.

Vận chuyển cam và giảm giá thành vận chuyển cam từ trên núi xuống luôn là “bài toán” đau đầu nhất của người trồng cam. Đã có một số người trong xã mạnh dạn xây dựng các tuyến cáp treo, nhưng chi phí cao lên đến cả trăm triệu đồng, quá trình vận chuyển phức tạp. Hơn nữa không phải chỗ nào cũng xây dựng được tuyến cáp treo. Bởi dây cáp nhà nọ đi qua nương nhà kia gây bất tiện.

Một số hộ bắt đầu chuyển hướng đi mua ngựa về để thồ cam, qua thực tiễn cho hiệu quả rõ rệt. Nhà này làm được, nhà kia làm theo rồi phong trào nuôi ngựa thồ lan ra cả vùng. Theo số liệu thống kê của xã Phù Lưu, tính đến đầu năm 2019 trên địa bàn xã có tổng hơn 400 con ngựa. Có những thôn hầu như nhà nào cũng có ngựa như: Bản Ban, Nậm Lương, Pá Han, Thôm Táu, Nà Luộc…

Người dân xã Phù Lưu thu hoạch cam và chuyển xuống núi bằng ngựa thồ.

Vào thôn Ban Nhàm đi đâu cũng thấy một “rừng” cam. Anh Lê Văn Thìn dẫn chúng tôi lên thăm nương cam của gia đình. Nương cam cách nhà 3 km đang độ nở bung hoa, chỉ còn ít cây trụ quả cuối vụ. Anh bảo năm 2012 mình  lên huyện Bắc Hà (Lào Cai) tìm mua con ngựa thồ. Tìm đi tìm lại cuối cùng chọn được một chú ngựa đực ưng ý, giá 26 triệu đồng. Theo anh Thìn, ngựa là loài vật gần gũi với chủ nên phải mất một thời gian “thuần hóa” ngựa mới “ngoan ngoãn” chịu nghe lời.

Để có con ngựa thồ tốt, ngựa phải đạt tầm từ 7 - 8 năm tuổi trở lên mà phải là ngựa đực. Nên ở Phù Lưu ít người nuôi ngựa cái sinh sản, vì chờ được con ngựa thồ trưởng thành mất nhiều thời gian. Mà thồ khỏe phải là ngựa đực nên cách “nhanh nhất” để có ngựa là mua chúng từ vùng ngựa như Lào Cai, Hà Giang, Bắc Kạn. Trung bình một con ngựa thồ được 1 tạ hàng khi leo dốc và gần 2 tạ hàng khi xuống dốc. Việc vận chuyển vài tấn cam xuống núi một ngày đối với một chú ngựa là khá đơn giản.

Dịch vụ ngựa thồ cam

Ở Phù Lưu ngoài nhiệm vụ thồ cam của gia đình, nhiều chủ ngựa còn làm thêm dịch vụ thồ cam thuê. Vuốt ve bờm của chú ngựa mua 27 triệu đồng từ Bắc Kạn về, anh Nông Văn Nghinh, thôn Pá Han tâm sự, giá cả thồ cam tùy thuộc vào quãng đường xa hay gần, dễ hay khó. Ngựa nhà anh một buổi sáng thồ cam thuê thu nhập tầm 500 - 600 nghìn đồng, buổi chiều anh cho ngựa đi ăn, nghỉ ngơi. Ưu điểm của ngựa là đường dốc, khó đều đi được hết. Ngay làng bên, nhà anh Trần Văn Nhâm, thôn Phù Yên nuôi 2 con ngựa thồ. Vụ vừa rồi 4 ha cam trên núi cách nhà 2 km đều được ngựa của gia đình thồ cam về. Tranh thủ lúc rỗi anh Nhâm làm thêm dịch vụ thồ cam thuê cho bà con. Anh bảo quãng đường gần thì lấy 60 nghìn đồng/tạ cam. Nếu xa thì có thể gấp đôi.

Gia đình anh Hà Văn Thế, thôn Pác Cáp dùng ngựa vận chuyển cam, góp phần giải phóng sức lao động.

Để có một con ngựa thồ chính hiệu, theo người dân có kinh nghiệm ở địa phương, gia chủ phải biết chọn ngựa. Ngựa thồ không được béo quá và cũng không được gầy quá. Thức ăn cho ngựa phải đủ chất như cỏ, bột ngô, thóc, nước đường pha loảng, trứng gà. Ngựa không ăn nhiều như trâu vì giữ “bụng eo”, chúng ăn thong thả “lai rai” cả ngày. Để ngựa chắc xương, nhất quyết phải cho ngựa ăn thêm thóc. Rất kỳ lạ, ngựa ăn cỏ nhưng không nhai lại. Loài vật này không có cơ chế nôn ợ. Khi ăn phải nấm mốc ngộ độc nặng ngựa thường lăn ra chết. Ngựa kháng bệnh rất cao, nhưng thi thoảng vẫn bị cảm.

Ông Lù Văn Giang, Trưởng thôn Bản Ban, một trong những thôn nhiều ngựa ở Phù Lưu chia sẻ, ngựa thồ ở địa phương ít phải đóng móng. Chúng thường đi ở địa hình đồi núi đất, độ mòn không nhiều như ngựa kéo xe ở đường nhựa, bê tông. Khi thồ hàng, người ta làm cho chúng một cái giá trên lưng. Đối với người lạ ngựa rất tinh, chúng thường hí lên để cảnh báo. Vũ khí của loại ngựa chính là cú cắn hiểm hóc và cú đá hậu bất ngờ, khiến đối thủ choáng váng. Tuổi thọ của ngựa có thể đạt từ 30 - 40 năm, gắn bó với gia chủ lâu dài. Từ ngày có đàn ngựa thồ, người dân Bản Ban nhàn hẳn, giải phóng nhiều sức lao động. Ngoài thồ cam, ngựa còn thồ vật tư phân bón, dùng để cưỡi đi kiểm tra nương cam.

Ngày nay người Phù Lưu ngựa vừa là người bạn “tri kỷ” vừa là loài vật “biết kiếm ra tiền”. Người ta rất ít thịt ngựa để ăn, trừ những con thải loại. Giá ngựa tốt ở Phù Lưu lúc nào cũng cao hơn nơi khác. Hàng năm vào Hội chợ Thụt mồng 2-2 âm lịch, xã Phù Lưu lại tổ chức Hội đua ngựa truyền thống. Hội đua có sự tham gia của ngựa thuộc 24 thôn trong xã và ngựa từ các tỉnh Lào Cai, Sơn La, Hà Giang. Mục đích của Hội đua ngựa nhằm giao lưu, tôn vinh, cũng như có thêm phương pháp tuyển chọn được những chú ngựa tốt nhất.

---

Giải đua Ngựa truyền thống Phù Lưu - Hàm Yên -Tuyên Quang 2019.

---

“Người - Cam - Ngựa” có mối quan hệ mật thiết ở Phù Lưu. Những chú ngựa thồ góp phần giải phóng sức lao động, nâng cao giá trị cây cam sành.

Chi tiết

Kim Phú lựa chọn trồng ổi để phát triển kinh tế

Trong những năm gần đây, cây ổi đã trở thành loại cây ăn quả được nhiều người dân xã Kim Phú (Yên Sơn) lựa chọn để phát triển kinh tế. Đây cũng là loại cây trồng được cấp ủy, chính quyền xã khuyến khích nhân dân mở rộng diện tích, tiến tới đăng ký thực hiện chương trình “Mỗi xã một sản phẩm - OCOP”.

---

Kim Phú phát triển trồng ổi theo hướng sản xuất hàng hóa.

---

Mạnh dạn chuyển đổi đất ruộng kém hiệu quả sang trồng ổi, hiện nay gia đình bà Vũ Thị Bình, thôn 17, xã Kim Phú đã có trên 200 gốc ổi lê Đài Loan. Hàng năm, gia đình bà thu được khoảng 5 tấn quả, thu nhập bình quân đạt từ 80-100 triệu đồng.

Hiện nay, trên địa bàn xã Kim Phú, có trên 100 hộ trồng ổi, với diện tích gần 10 ha, chủ yếu là giống ổi lê Đài Loan với năng suất đạt từ 7-8 tạ/sào/năm. Ổi được trồng tại địa phương có vị ngọt, giòn, giá bán ra thị trường từ 10.000 - 20.000 đồng/kg, tùy từng thời điểm.

Kim Phú phát triển trồng ổi theo hướng sản xuất hàng hóa.

Với mục tiêu trong thời gian tới sẽ tăng diện tích trồng ổi lên gần 20 ha, xã Kim Phú đã đẩy mạnh tuyên truyền, phối hợp với các cơ quan chức năng chuyển giao khoa học kỹ thuật trong sản xuất, tạo ra sản phẩm sạch, an toàn. Đồng thời chú trọng giới thiệu, quảng bá sản phẩm tại các chương trình hội chợ trong địa bàn huyện và tỉnh Tuyên Quang. 

Đặc biệt, xã Kim Phú đã xây dựng Đề án đăng ký “Mỗi xã một sản phẩm” đối với sản phẩm ổi để tạo dựng thương hiệu cho ổi Kim Phú.

Xã Kim Phú đã xây dựng Đề án để tạo dựng thương hiệu cho ổi Kim Phú.

Tuy nhiên, hiện nay, phần lớn người trồng ổi xã Kim Phú vẫn chủ yếu là bán lẻ ra thị trường. Do đó, để xây dựng thương hiệu sản phẩm, đòi hỏi sự vào cuộc tích cực của chính quyền trong việc hỗ trợ nguồn vốn giúp người dân đầu tư sản xuất, cũng như thành lập các tổ liên kết theo chuỗi giá trị, gắn với tiêu thụ sản phẩm để người dân có thu nhập ổn định, lâu dài.

Chi tiết